Bài 4: Cấu trúc điều khiển và vòng lặp

# Câu lệnh if cơ bản
temperature = 25  # Celsius
if temperature > 30: # Nếu nhiệt độ lớn hơn 30 độ C, không thì không thoải mãn điều kiện
    weather_status = "hot" # thì gán thời tiết nóng
    print(f"Thời tiết {weather_status}") # Nếu nhiệt độ không lớn hơn 30 độ C, không có gì được in ra

    # Câu lệnh if-else
elevation = 2500  # mét trên mực nước biển

if elevation > 2000: # Nếu độ cao lớn hơn 2000 mét
    air_pressure = "low" # thì áp suất không khí thấp
else: # Ngược lại, nếu độ cao không lớn hơn 2000 mét
    air_pressure = "normal" # thì áp suất không khí bình thường
print(f"Độ cao: {elevation}m, Áp suất không khí: {air_pressure}")

Độ cao: 2500m, Áp suất không khí: low

# Có thể sử dụng if-else để kiểm tra điều kiện
temperature = 25
weather_status = 'hot' if temperature > 30 else 'normal'
print(f"Thời tiết: {weather_status}")
# hoặc như này
a = 10 
result = a*2 if a > 0 else 0
print("Kết quả:", result)

Thời tiết: normal
Kết quả: 20

# Khởi tạo nhiệt độ (ví dụ)
temperature = 25
# Giải thích
""" 
Kiểm tra xem nhiệt độ có trên 30 độ không, nếu có gán thời tiết nóng. 
Nếu không, kiểm tra xem nhiệt độ có trên 20 độ không, nếu có gán thời tiết ấm áp.
Nếu không, kiểm tra xem nhiệt độ có trên 10 độ không, nếu có gán thời tiết mát mẻ.
Nếu không, gán thời tiết lạnh. 
"""
if temperature > 30:
    weather_status = 'hot'
elif temperature > 20:
    weather_status = 'warm'
elif temperature > 10:
    weather_status = 'cool'
else:
    weather_status = 'cold'
print(f"Nhiệt độ: {temperature}°C, Thời tiết: {weather_status}")

Nhiệt độ: 25°C, Thời tiết: warm

# Khởi tạo độ cao
elevation = 2500 # Khởi tạo độ cao
# Điều kiện lồng nhau
# Giải thích 
""" 
Kiểm tra xem độ cao có trên 2000 mét không, nếu có gán áp suất không khí thấp.
Nếu độ cao cũng trên 3000 mét, gán áp suất không khí rất thấp.
Nếu độ cao không trên 2000 mét, gán áp suất không khí bình thường.
"""
if elevation > 2000:
    air_pressure = "low"
    if elevation > 3000:
        air_pressure = "very low"
else:
    air_pressure = "normal"
print(f"Độ cao: {elevation}m, Áp suất không khí: {air_pressure}")

Độ cao: 2500m, Áp suất không khí: low

# So sánh chuỗi
language = "Python"
if language == "Python":
    print("Bạn đang sử dụng Python!")
else:
    print("Bạn đang sử dụng ngôn ngữ khác.")

Bạn đang sử dụng Python!

# So sánh số
temperature = 25
threshold = 30
if temperature > threshold:
    print("Nhiệt độ cao hơn ngưỡng.")
else:
    print("Nhiệt độ không cao hơn ngưỡng.")

Nhiệt độ không cao hơn ngưỡng.

# Toán tử logic: and, or, not
temperature = 22
humidity = 65
precipitation = 0
# Toán tử AND
comfortable_weather = temperature >= 20 and precipitation <= 25 and humidity < 70
print(f"Điều kiện thời tiết dễ chịu: {comfortable_weather}")

Điều kiện thời tiết dễ chịu: True

# Toán tử OR
extreme_weather = temperature > 35 or temperature < 0 or humidity > 90
print(f"Điều kiện thời tiết cực đoan: {extreme_weather}")

Điều kiện thời tiết cực đoan: False

# Khởi tạo một giá trị để kiểm tra toán tử NOT
small = False
# Toán tử NOT
not_small = not small
print(f"Không nhỏ: {not_small}")

Không nhỏ: True

# Khởi tạo một số để kiểm tra điều kiện phức hợp
temperature = 22
humidity = 65
precipitation = 0
# Điều kiện phức hợp
if (temperature >= 15 and not temperature > 28 and 
    precipitation == 0 and humidity < 80):
    print("Ngày hoàn hảo để leo núi!")

Ngày hoàn hảo để leo núi!

# Toán tử thành viên: in, not in
major_cities = ["Hà Nội", "TP.HCM", "Đà Nẵng", "Cần Thơ", "Hải Phòng"]
user_city = "Đà Nẵng"

if user_city in major_cities:
    print(f"{user_city} là thành phố lớn của Việt Nam")
else:
    print(f"{user_city} không có trong danh sách thành phố lớn của chúng ta")

Đà Nẵng là thành phố lớn của Việt Nam

# Vòng lặp for với range(start, end, step)
print("Đọc nhiệt độ trong 5 ngày:")
for day in range(1, 6):  # 1 đến 5, step=1 mặc định
    temperature = 20 + day * 2  # Nhiệt độ tăng dần (mô phỏng)
    print(f"Ngày {day}: {temperature}°C")

Đọc nhiệt độ trong 5 ngày:
Ngày 1: 22°C
Ngày 2: 24°C
Ngày 3: 26°C
Ngày 4: 28°C
Ngày 5: 30°C

# Vòng lặp for với danh sách - dữ liệu tương đối 2023
cities = ["Hà Nội", "TP.HCM", "Đà Nẵng", "Cần Thơ"]
for city in cities:
    print(f"- {city}")

- Hà Nội
- TP.HCM
- Đà Nẵng
- Cần Thơ

populations = [8435700, 9077158, 1230000, 1235171]  # Dân số cập nhật 2023
areas = [3358.59, 2061.45, 1285.53, 1408.93]  # Diện tích (km²)
# Vòng lặp và lấy dữ liệu từ hai danh sách cùng lúc sử dụng chỉ số (index)
for i in range(len(cities)):
    print(f"{cities[i]}: {populations[i]:,} người, diện tích: {areas[i]:,.2f} km²")
# Có thể dùng zip để gọn hơn
# for city, population, area in zip(cities, populations, areas):
#     print(f"{city}: {population:,} người, diện tích: {area:,.2f} km²")

Hà Nội: 8,435,700 người, diện tích: 3,358.59 km²
TP.HCM: 9,077,158 người, diện tích: 2,061.45 km²
Đà Nẵng: 1,230,000 người, diện tích: 1,285.53 km²
Cần Thơ: 1,235,171 người, diện tích: 1,408.93 km²

# Sử dụng enumerate để có cả chỉ số và giá trị
for index, city in enumerate(cities):
    print(f"{index + 1}. {city}")

1. Hà Nội
2. TP.HCM
3. Đà Nẵng
4. Cần Thơ

# Vòng lặp for cho dictionary 
weather_data = {
    "Hà Nội": {"temperature": 30, "humidity": 70},
    "TP.HCM": {"temperature": 32, "humidity": 75},
    "Đà Nẵng": {"temperature": 28, "humidity": 65},
}
# Ta có thể lặp qua các mục (key-value pairs) trong dictionary sử dụng .items()
for city, data in weather_data.items():
    temp = data["temperature"]
    hum = data["humidity"]
    print(f"{city}: Nhiệt độ {temp}°C, Độ ẩm {hum}%")
# Bạn cũng có thể lặp qua chỉ các keys hoặc chỉ các values nếu muốn.

Hà Nội: Nhiệt độ 30°C, Độ ẩm 70%
TP.HCM: Nhiệt độ 32°C, Độ ẩm 75%
Đà Nẵng: Nhiệt độ 28°C, Độ ẩm 65%

# Ví dụ về vòng lặp while
count = 0 # Khởi tạo biến đếm
while count < 5: # Vòng lặp sẽ tiếp tục chạy miễn là count nhỏ hơn 5, khi count đạt 5, điều kiện không còn đúng và vòng lặp sẽ dừng lại
    print(f"Đếm: {count}")
    count += 1 # Tăng biến đếm lên 1 mỗi lần lặp

Đếm: 0
Đếm: 1
Đếm: 2
Đếm: 3
Đếm: 4

counter = 0 
while True: # Vòng lặp vô hạn, nếu không có câu lệnh break bên trong. 
    print(f"Đếm: {counter}")
    counter += 1
    if counter >= 5: # Khi biến đếm đạt 5, điều kiện này sẽ trở thành True và câu lệnh break sẽ được thực thi, 
        # làm cho vòng lặp dừng lại.
        break

Đếm: 0
Đếm: 1
Đếm: 2
Đếm: 3
Đếm: 4

counter = 0 

while counter<5:
    if counter in [3,4]:
        counter += 1
        print(f"Đếm: {counter} - Bỏ qua số này")
        continue 
    print(f"Đếm: {counter}")
    counter += 1

Đếm: 0
Đếm: 1
Đếm: 2
Đếm: 4 - Bỏ qua số này
Đếm: 5 - Bỏ qua số này

# Demo sử dụng break và continue trong vòng lặp while
counter = 0
while counter < 10:
    counter += 1
    if counter == 3:
        print("Bỏ qua số 3 (continue)")
        continue  # Bỏ qua phần còn lại, chuyển sang lần lặp tiếp theo
    if counter == 8:
        print("Dừng vòng lặp tại số 8 (break)")
        break  # Thoát khỏi vòng lặp ngay lập tức
    print(f"Giá trị hiện tại: {counter}")

Giá trị hiện tại: 1
Giá trị hiện tại: 2
Bỏ qua số 3 (continue)
Giá trị hiện tại: 4
Giá trị hiện tại: 5
Giá trị hiện tại: 6
Giá trị hiện tại: 7
Dừng vòng lặp tại số 8 (break)

# try-except cơ bản
a = 10
b = 0
try:
    result = a / b 
    print(f"Kết quả: {result}")
except ZeroDivisionError: # Bắt lỗi chia cho 0
    print("Lỗi: Không thể chia cho 0!")

Lỗi: Không thể chia cho 0!

# Bắt lỗi với thông báo chi tiết
long = 200  # Kinh độ không hợp lệ
lat = 45   # Vĩ độ hợp lệ
try:
    if not (-90 <= lat <= 90):
        raise ValueError(f"Vĩ độ không hợp lệ: {lat}")
    if not (-180 <= long <= 180):
        raise ValueError(f"Kinh độ không hợp lệ: {long}")
    print(f"Tọa độ hợp lệ: ({lat}, {long})")
except ValueError as ve:
    print(f"Lỗi xác thực tọa độ: {ve}")

Lỗi xác thực tọa độ: Kinh độ không hợp lệ: 200

# File handling with error management
file_path = r"G:\My Drive\python\geocourse\data\excels\data.txt"
try:
    with open(file_path, 'r') as file:
        data = file.read()
        print("Dữ liệu tệp đã được đọc thành công.")
except FileNotFoundError:
    print(f"Lỗi: Tệp không tìm thấy tại đường dẫn {file_path}")
except IOError:
    print(f"Lỗi: Không thể đọc tệp tại đường dẫn {file_path}")

Dữ liệu tệp đã được đọc thành công.

# sử dụng assert để bắt lỗi 
human_age = -5  # Tuổi không hợp lệ
try:
    assert human_age >= 0, "Tuổi phải là số không âm"
    print(f"Tuổi hợp lệ: {human_age}")
except AssertionError as ae:
    print(f"Lỗi xác thực tuổi: {ae}")

Lỗi xác thực tuổi: Tuổi phải là số không âm